arrow_drop_up arrow_drop_down
Wat zijn de psychologische krachten die ervoor zorgen dat goede mensen slechte dingen doen?
4 november 2020 

Wat zijn de psychologische krachten die ervoor zorgen dat goede mensen slechte dingen doen?

Gegeven de juiste omstandigheden kunnen goede mensen verstrikt raken in zeer akelige dingen. Vaker wel dan niet is de psychologie de schuldige.

Als het gaat om onethisch gedrag, gaan goede mensen niet de fout in. Integendeel zelfs.

“Integriteit is het juiste doen, zelfs als niemand kijkt.” -C. S. Lewis

Dr. Muel Kaptein, hoogleraar bedrijfsethiek en integriteitsmanagement aan de Rotterdam School of Management, doet al decennia lang onderzoek naar slecht gedrag. Een studie die hij onlangs publiceerde, werpt nieuw licht op wat goede mensen motiveert om slechte dingen te doen.

Hieronder volgen 14 van de meest overtuigende bevindingen van Dr. Kaptein over hoe de geest goede mensen misleidt om hun morele kompas te verliezen, en daardoor op een dwaalspoor te raken. We delen ze graag met jou, om je nieuwe inzichten te bieden.

Het compensatie-effect.

Het compensatie-effect verwijst naar de neiging van mensen om aan te nemen dat ze moreel kapitaal opbouwen. We gebruiken goede daden om slechte daden te compenseren, of als alternatief gunnen we onszelf pauzes van ‘goed zijn', zoals een stuk chocolade na een week salades. Hierdoor zijn mensen meer geneigd om slechte dingen te doen onder het mom van ‘ik ben een goed mens' of ‘het is maar één ding'. Een goed voorbeeld hiervan is een onderzoek waarin mensen werden geobserveerd met liegen en bedriegen nadat ze de beslissing hadden genomen om producten te kopen die goed waren voor het milieu.

De kracht van benoemen.

De naam van iets is belangrijk, omdat het de realiteitszin van mensen kan vertekenen. Als bedrijven onethische praktijken, eenvoudige en humoristische eufemismen toekennen (zoals “financiële engineering” voor boekhoudfraude), zullen werknemers hun onethische gedrag minder serieus nemen. Thomas Watson, de oprichter van IBM, stond bekend om zijn uitspraak: “Zakendoen is een spel, het beste spel ter wereld, als je weet hoe je het moet spelen.” Iets eenvoudigs als zaken een game noemen, kan ervoor zorgen dat mensen minder snel inzien dat hun acties ernstige, reële gevolgen (kunnen) hebben.

Cognitieve dissonantie.
Cognitieve dissonantie is het ongemak dat mensen voelen als ze twee tegenstrijdige meningen hebben of als hun gedrag in strijd is met hun overtuigingen. Het is een van de sterkste psychologische krachten die het menselijk gedrag aansturen. Wanneer mensen vinden dat ze goed zijn, slechte dingen doen, zorgt cognitieve dissonantie ervoor dat ze dit gedrag negeren omdat ze de inconsistentie tussen hun gedrag en hun overtuigingen niet kunnen tolereren.

Gebroken raam theorie.
De theorie van gebroken ramen stelt dat chaos en wanorde in een organisatie mensen kunnen doen geloven dat ze werken voor een ondoelmatige autoriteit. Als reactie hierop zullen ze eerder onethisch gedrag vertonen dat in overeenstemming is met deze waargenomen chaos. Een voorbeeld hiervan was toen New York City in de jaren tachtig de grote criminaliteitscijfers verlaagden door de kleine criminaliteit aan te pakken. De New Yorkers woonden in een stad die volgens de cijfers plots minder getroffen was door criminaliteit en mensen gingen dit geloven, waardoor het aantal grote misdrijven afnam.

Tunnelvisie.
Er is niets mis met het stellen van doelen en hard werken om ze te bereiken. Dit wordt pas een probleem wanneer mensen bezeten zijn door een enkelvoudige focus op een bepaald doel, tot het punt dat ze andere belangrijke overwegingen zoals mededogen en ethiek buiten hun denken laten.

Het Pygmalion-effect.
Het Pygmalion-effect verwijst naar de neiging van mensen om te handelen zoals andere mensen hen behandelen. Als werknemers bijvoorbeeld worden behandeld alsof ze gewaardeerde leden van een team zijn, is de kans groter dat ze dienovereenkomstig handelen. Als alternatief, als ze met argwaan worden behandeld, zullen ze eerder handelen op een manier die die perceptie rechtvaardigt.

De druk om te conformeren.
De druk om te conformeren is krachtig. Wanneer een groep zich bezighoudt met onethisch gedrag, is de kans veel groter dat individuen deelnemen aan dat gedrag of dit goedkeuren dan dat ze het risico lopen op te vallen.

Gehoorzaamheid aan autoriteit.
Het is voor de meeste mensen vrij moeilijk om de wensen van degenen in gezagsposities te negeren. Mensen hebben ook het gevoel dat ze minder verantwoordelijk zijn voor wangedrag als ze onder leiding van iemand anders handelen. Beide redenen verklaren waarom werknemers de onethische wensen van hun leidinggevenden waarschijnlijk in de praktijk zullen uitvoeren – en zich veel minder schuldig voelen dan wanneer ze hadden besloten het zelf te doen.

De winnaar-krijgt alles- competitie.
We leven in een samenleving waar er vaak maar één winnaar is: één persoon wint de prijs, één persoon krijgt de baan, één persoon krijgt de eer. Maar levert deze competitieve cultuur echt de beste resultaten op? Als het om ethisch gedrag gaat, is het antwoord nee. Als er in een bepaalde situatie maar één winnaar is, is de kans groter dat mensen vals spelen in plaats van de gevolgen van verliezen onder ogen te zien.

Sociale bindingstheorie.
Werknemers zijn eerder loyaal aan hun bedrijf als ze zich uniek, gewaardeerd en belangrijk voelen. Hoe meer ze het gevoel hebben dat ze vervangbaar en ondergewaardeerd zijn, hoe groter de kans dat ze ethische overtredingen begaan.

Het verblindende effect van macht.
Mensen aan de macht zien zichzelf doorgaans als inherent verschillend van hun werknemers. Dit kan ertoe leiden dat ze ethische grenzen stellen aan hun werknemers die strenger zijn dan de grenzen die ze voor zichzelf stellen. Wat daarna gebeurt, kan heel negatief zijn.

Opvallende consumptie.
Wanneer bedrijven met geld strooien, dragen ze bij aan onethisch gedrag. Flitsende vertoningen van rijkdom leiden tot meer egoïsme. Werknemers mikken ofwel hard op deze uitingen of ontwikkelen jaloezie ten aanzien van hun welvarende collega's. Dit leidt ertoe dat mensen eerder geneigd zijn hun eigen behoeften te stellen boven het juiste te doen.

Aanvaarding van kleine diefstalletjes.
Je zou kunnen denken dat het onschadelijk is om kleine dingen mee te nemen van de werkplek, zoals schriften, pennen en computerpapier. Maar wanneer kleine diefstallen door het management worden genegeerd, krijgen mensen de neiging het verder door te zetten en steeds meer te ontvreemden.

Reactie theorie.
Mensen houden van hun vrijheid. Als ze vinden dat de regels die hun worden opgelegd te streng of te restrictief zijn, breken ze die regels vaak – en gaan ze zelfs verder in tegen het protocol, dan ze anders zouden hebben gedaan.

Breng het allemaal samen

Misschien wel het meest schokkende aan ethische schendingen zijn de eenvoudige, bijna alledaagse omstandigheden die eraan bijdragen. Gelukkig kan een klein beetje kennis nieuwe inzichten bieden bij het herkennen of reduceren van gedrag wat niet wenselijk is.

Heb je een van deze verschijnselen gezien die het morele kompas van mensen vertroebelen? Deel jouw mening in de opmerkingen hieronder, omdat wij graag net zoveel van jou leren, als jij van BMA.

Meer ervaren en ontdekken over leiderschap? Over welke business principes toepasbaar zijn in een veranderende maatschappij?

We nodigen je van harte uit deel te nemen aan de cursussen of te zorgen dat je volledig op de hoogte bent door het totale BMA programma te volgen. Op jouw succes!

Reactie plaatsen

Wij maken gebruik van cookies